Lời tâm sự của ông giám đốc công ty ứng dụng và phát triển công nghệ cao Hồng Quang.
...Thuở thơ ấu của tôi trôi đi êm ả trong sự yêu thương đùm bọc dạy dỗ chu đáo của ông bà nội, ông bà ngoại, bố mẹ và các bác các chú.
Những năm trước chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ, gia đình tôi sống trong một căn gác nhỏ hẹp tại số nhà 38 đường Hoàng Hoa Thám quận Ba Đình Hà Nội < Số nhà ngày đó là số 46>. Vì là cháu đích tôn, lại là con một nên ông bà nội tôi quí tôi lắm, chỉ bảo cho tôi từng li từng tí, tuy có hơi cổ bởi ảnh hưởng của lễ giáo phong kiến nhưng ngày nay nghĩ lại tôi thấy như thế mới là chuẩn mực, là căn bản của phong tục truyền thống Việt Nam.
Tôi được ưu tiên dành cho một chỗ ngủ riêng, đó là một tấm phản gỗ kiểu phản của bộ đội có hai cái mễ gỗ kê hai đầu. Cũng kiêm luôn là góc học tập. mỗi lần làm toán, viết chính tả tôi lấy phản làm bàn còn ghế là một cục gỗ trông vuông vắn như cái hộp. Phản được kê sát vách tường chính giữa căn phòng, phía trên cao nhất treo ngay ngắn ảnh Bác Hồ, dưới là tấm bằng TỔ QUỐC GHI CÔNG. Đây là phần thưởng cao quý của chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hoà do thủ tướng Phạm Văn Đồng ký tặng cho ông bà tôi vì đã có người con cả là liệt sỹ Nguyễn Văn Trạch ( tức Hồng Quang) hy sinh oanh liệt trong khi đấu tranh với địch tại nhà lao Hải Dương ngày 6-7-1941.
Tôi nhớ, cứ mỗi lần leo lên giường nằm, ngửa mặt lên lại nhìn thấy tấm bằng ấy. Và như một lẽ tự nhiên, đã nhìn là phải đọc thầm, đọc đi đọc lại hàng trăm hàng nghìn lần. Đặc biệt cái dòng khẩu hiệu in nổi trên nền cảnh nông dân gặt lúa trên đồng, cảnh công trường nhà máy xây dựng :
ĐỜI ĐỜI NHỚ ƠN CÁC LIỆT SỸ ĐÃ HY SINH CHO TƯƠNG LAI TƯƠI SÁNG CỦA DÂN TỘC.
Câu này vang lên như một dòng nhạc kèn đồng trầm hùng, nó in đậm trong tâm trí thơ ngay của tôi cho đến tận bậy giờ.
Thế rồi những lúc rỗi rãi, tôi lại được nghe bà nội kể những kỷ niệm vui buồn về bác Hồng Quang, giọng bà kể đều đều, sâu lắng, có lúc bà lấy khăn tay chấm nước mắt vì xúc động.
Lúc đấy chả hiểu vì thương bà hay câu chuyện bồi hồi gợi cảm quá, mũi tôi cũng thấy cay cay còn nước mắt thì cứ thế chảy dài. Trẻ con vốn hay xúc động mà. Ông tôi thì ít kể hơn nhưng nhưng lại rất chu đáo nghiêm khắc trong việc kèm cặp tôi học đọc, học viết, làm toán. Cái cách ông tôi hay áp dụng để luyện đọc là lấy một tờ báo hay quyển sách nào đó, bắt tôi đọc cả một phần rất dài cho ông tôi nghe. Còn ông tôi theo thói quen thường pha một ấm chè đặc, rót chén nước chè nóng bỏng, bo bằng cả hai tay, thu hai chân lên ghế, mắt lim dim như tận hưởng hương vị thơm nồng của chè mạn.
Chả biết ông tôi có nghe thật hay không nhưng phận sự tôi là cứ phải đọc, đọc một cách nhẫn nại cho hết mới được phép đi chơi..
Ngày đó do gia đình tôi là gia đình liệt sỹ cách mạng tiền bối nên ông bà tôi được Ban Tổ Chức Trung ương tặng cho mấy tập sách quí. Còn nhớ có chọn bộ ba tập " Văn kiện đại hội đảng toàn quốc lần thứ III". Chọn bộ hai tập " Những người sống mãi" và tập thơ " Nhật ký trong tù" của Hồ Chủ Tịch.
Với cách luyện đọc cho cháu của ông, đã để lại kết qủa là ngoài phần tôi đọc chuẩn về ngữ pháp, đọc diễn cảm, tôi còn thuộc luôn cả câu chuyện kể về bác ruột tôi là Hồng Quang in trong tập II của bộ sách " Những người sống mãi", chuyện của bác tôi xếp trước chuyện về Ông Trần Hải Kế.
Đọc sách rồi nghe ông bà kể, đầu óc non nớt và giàu trí tưởng tượng của tôi hiện lên hình ảnh một ông bác đẹp trai cao lớn, bắp chân bắp tay cuồn cuộn, từng là sinh viên trường luật vào loại xuất sắc, nói tiếng pháp thạo như tiếng mẹ đẻ, từng là võ sỹ quyền anh nghiệp dư Hà nội. Bác đã từng tay không dùng võ thuật đánh gục hai tên mật thám có vũ khí định theo dõi bắt bác trên tàu hoả trong một chuyến đi công tác đưa tài liệu cho Đảng.
Rồi thì bác tôi bị địch bắt, bị tra tấn vô cùng dã man xong quyết không đầu hàng khai báo các bí mật của tổ chức.
Cảnh bác tôi cắn đứt đầu lưỡi lấy máu viết khẩu hiệu cách mạng lên tường xà lim. Cuối cùng bác đã hy sinh oanh liệt trong nhà lao Hải Dương.
Tôi được biết cả chuyện sau ngày cách mang tháng 8 thành công chính phủ đã quyết định đặt tên bác tôi cho một con phố nhỏ gần dốc Hoàng Than, phố NGUYỄN VĂN TRẠCH. Sau khi giải phóng thủ đô 1954 phố NGUYỄN VĂN TRẠCH được đổi lại tên là phố HOÈ NHAI cho đến bây giờ.

.... Năm tháng trôi đi, theo dòng lịch sử đau thương và oai hùng của dân tộc, tôi cũng trưởng thành cả về thể chất lẫn tinh thần, và trở thành một người lính, một sỹ quan kỹ thuật của quân đội. Hình ảnh bác Hồng Quang như một hành trang quí giá trong tâm hồn tôi, nó chỉ hướng, khích lệ tôi vượt qua những thử thách cam go của nhiệm vụ, nó nhắn nhủ tôi hãy sống cho xứng đáng với tổ tiên, với giòng giống con Lạc cháu Hồng, với bác Hồng Quang.

Sau khi về hưu, theo cơ chế mới, đầu năm 2004 - Nghĩ đến tạo công ăn việc làm cho con cháu - Tôi quyết định làm hồ sơ trình lên thành phố xin thành lập công ty TNHH tin học. Đang lúc suy nghĩ nên đặt tên công ty là gì thì xẩy ra một việc :
Nhân kỷ niệm ngày sinh nhật lần thứ 86 của bác Hồng Quang 18-3-1918, con lớn của tôi rủ mấy chú cháu trong họ về Hải Dương thắp hương mộ bác Hồng Quang và thăm quan thành phố mới được nâng cấp.
Sau chuyến đi ấy về được mấy hôm, bỗng con tôi như chợt nhớ ra điều gì, cháu nó nói với tôi giọng rất phấn chấn :
- " Bố ơi ! hay ta đặt tên cho công ty là công ty Hồng Quang"
Thoáng nghĩ một lát, tôi như chợt sực tỉnh :
- " Ừ phải quá ! thật ý nghĩa quá đi mất, một cái tên tuyệt đẹp, Hồng Quang có nghĩa là " ánh sáng đỏ", mà ánh sáng đỏ thì..." Tôi lặng đi, ngây ngất sung sướng vì sự phát hiện lý thú của đứa con trai yêu quý.

Thật may mắn làm sao, khi trình hồ sơ ra sở kế hoạch và đầu tư Hà Nội, với tên gọi công ty Hồng Quang, thủ tục được duyệt ngay một cách chóng vánh, không trùng tên với một doanh nghiệp nào cả. Tôi được biết, có doanh nghiệp phải chọn tên đến ba lần vì đặt trùng với tên một doanh nghiệp thành lập trước đó, đại loại như TIẾN THỊNH - ĐỒNG TÂM - THÀNH LỢI vv...
Tôi vốn không tin vào những chuyện mê tín bói toán nhưng từ ngày công ty TNHH ứng dụng và phát triển công nghệ cao Hồng Quang đi vào hoạt động đến nay, tôi nhận thấy có những điều may mắn, điều trùng hợp một cách rất ngẫu nhiên, tình cờ và lý thú cứ xẩy đến một cách tuần tự, đến nỗi bứt rứt không sao lý giải nổi < nếu bạn trẻ nào tò mò muốn biết sự thể, xin hãy đến công ty sẽ được các nhân viên hào hứng kể lại cho nhé >. Cuối cùng cả bố lẫn con chỉ còn cách giải thích cốt để an ủi lòng mình, rằng ông Hồng Quang chết trẻ nên linh thiêng lắm, mình nhắc đến tên ông nên hồn ông hiện về thường xuyên phù hộ cho công ty làm ăn phát đạt, tránh được hết mọi rủi ro trắc trở.

Sau những chuyện như thế, tôi lại càng thận trọng nhắc con cháu rằng công ty mình đã lấy tên ông Hồng Quang thì phải làm sao cho xứng với ông. Phải kinh doanh cho thật đàng hoàng, không được trốn lậu thuế nhà nước, phải giữ chữ TÍN với khách hàng, phải đảm bảo quyền lợi cho người tiêu dùng, bảo hành chu đáo sản phẩm.
Cứ cái đà này biết đâu một vài năm nữa, công ty Hồng Quang chúng tôi được sánh vai cùng các doanh nghiệp hùng mạnh của thủ đô để góp phần nhỏ bé của mình đẩy nền kinh tế nước nhà vươn lên những tầm cao mới.

Có thể có bạn trẻ nào đó khi đọc đến đây sẽ đặt câu hỏi : Vậy ông Hồng Quang là ai ? ông ta là người như thế nào mà đi đâu, nhất là về tỉnh Hải Dương chỗ nào cũng thấy tên Hồng Quang - Đại lộ Hồng Quang - Cầu Hồng Quang - Trường PTTH Hồng Quang ( cũng xin nói thêm là đồng chí Phạm Thế Duyệt, chủ tịch uỷ ban trung ương mặt trận tổ quốc Việt Nam, là học sinh khoá I của trường ).

Để trả lời câu hỏi này, cũng là kết thúc bầu tâm sự, tôi xin đăng nguyên văn câu chuyện " Gương anh mãi mãi sáng ngời" của nhà văn VĂN TÙNG in trong tập " Hồi ký về ĐOÀN" - tập III - Nhà xuất bản Thanh Niên - Hà Nội 1962 - để các bạn tham khảo.

GƯƠNG ANH MÃI MÃI SÁNG NGỜI

Anh là Hồng Quang.
Anh gia nhập Đoàn, trở thành cán bộ của Đoàn rồi được kết nạp vào Đảng. Câu chuyện về cuộc đời hoạt động của anh đã gây nhiều xúc cảm mãnh liệt cho lớp thanh niên giác ngộ cách mạng đương thời và cả những lớp tiến theo con đường của Đảng sau anh.
Khi nói đến các tấm gương tiêu biểu của những thanh niên trí thức trong thời kỳ bí mật, các đồng chí lãnh đạo của Đảng thường nhắc đến tên anh với một tấm lòng yêu quí nồng nàn. Anh đã mất hơn 20 năm qua song câu chuyện về anh vẫn đang còn nóng hổi. Trong một dịp đến thăm viện bảo tàng cách mạng, đồng chí Trường Chinh đã dừng lại khá lâu dưới chân dung anh và xem những bút tích còn lại của anh.
Ngày ấy vào những năm 1938 - 1939, cùng với việc lãnh đạo các cuộc đấu tranh, Đảng ta rất chú ý đến vấn đề truyền bá chủ nghĩa Mác - Lê nin trong nhân dân, đặc biệt trong thanh niên. Báo chí của Đảng bằng mọi cách, mọi hình thức, giới thiệu những kiến thức cơ bản cho nhân dân về chủ nghĩa của Đảng. KHắp nơi mọc lên những thư quán chuyên việc phát hành những sách báo của Đảng. Những cuốn như " Tìm hiểu về chủ nghĩa cộng sản", "A.B.C của chủ nghĩa Mác-xít" được phát hành rất rộng rãi. Đảng ta năm chắc vũ khí tư tưởng trong tay và tin tưởng sắt đá rằng mỗi khi nhân dân lao động đã được giác ngộ thì nhất định họ sẽ đứng lên. Quả thật như vậy, sách báo của Đảng đi đến đâu đã thu hút hàng vạn quần chúng, nhất là lớp thanh niên đang khát khao lý tưởng và tìm hướng đi cho cuộc đời.

Sách báo của Đảng lại làm nẩy sinh ra phong trào học chữ quốc ngữ, lẽ dễ hiểu là quần chúng lao động ai cũng muốn trực tiếp xem, trực tiếp đọc những điều mà mình hằng mơ ước. Trong đám thanh niên tiểu tư sản tri thức thành thị xuất hiện những tổ nhóm nghiên cứu chủ nghĩa Mãc, họ bỏ cả giờ học bàn tán tranh luận với nhau và tất nhiên Đoàn ta đã năm lấy những nhân tố thuận lợi này để đi sâu vào công tác tuyên truyền giác ngộ cách mạng cho thanh niên.

KHông ít anh chị em học sinh mang sách về nhà nghiền ngẫm một mình, tự đề ra câu hỏi rồi tự trả lời, tự trả lời không được lại tìm đến bạn bè để hỏi han.
Trong số những anh chị em ham hiểu biết đó có Hồng Quang. Quang đang học năm cuối cùng của ban tú tài, cái năm gần như quyết định cuộc đời người học sinh dưới chế độ thực dân phong kiến hồi đó, lẽ ra anh phải bỏ hết sức lực vào viêc đèn sách, làm cho nhầu nát bao nhiêu pho sách dày cồm cộm mà bọn thực dân mang từ bên " chính quốc" sang để đầu độc thanh niên ta. Không ! Hồng Quang đã không làm như thế, anh học rất bình thường với mục đích vượt qua bậc tú tài để vào đại học còn lại bao nhiêu thì giờ anh đều dành vào việc nghiên cứu những thư sách báo mà anh cho là lý thú nhất, hấp dẫn nhất đối với anh : Sách báo về chủ nghĩa Mác.

Hồng Quang xuất thân từ một gia đình công chức nghèo đông con ở Thái bình. Anh lên Hà Nội học hoàn toàn với khả năng tự túc của mình; ngày đến trường đêm phải dậy học, sinh kế thúc bức như vậy song anh không nghĩ như những người khác cố đoạt cho được mảnh bằng tú tài để ấm thân. Ý nghĩ về tương lai về cuộc đời về tiền đồ của dân tộc đã bắt đầu hình thành rõ nét trong tâm trí anh, anh dần dần nhận rõ rằng cảnh sống hiện tại là nhục nhã, đau đớn, cần phải phá bỏ đi... Với động cơ đó tuy thì giờ rất eo hẹp nhưng Hồng Quang đã tranh thủ, tranh thủ hết sức để tìm hiểu, tìm hiểu thật nhiều những điều mới lạ trong các sách báo của Đảng.
CŨng cần kể thêm rằng Hồng Quang thông minh khác thường, trí nhớ của anh đến bạn bè cũng phải ngạc nhiên, anh bỏ học hàng tháng cáo ốm nằm nhà đọc sách mác-xít thế mà đến trường chỉ cần xem lại bài vở một lúc là đã có thể nắm được và trình bầy một cách mạch lạc.
Cuối năm học ấy, anh đỗ tú tài với điểm cao nhất và nộp đơn xin thi vào trường Đại học Luật khoa Hà Nội. Vào trường Luật - Hồng Quang suy nghĩ rất nhiều về điều này, anh tâm sự với bè bạn : " Mình thấy lý lẽ của mình còn tối quá, những cái chướng tai gai mắt trên đời mình chưa đủ sức để vạch ra được nguyên nhân của nó, có lẽ mình xin vào trường luật".

Hồng Quang phát biểu chưa đúng thì làm sao mà phân tích được những bất công trong xã hội hồi đó dựa trên cơ sở lý luận của kẻ thống trị, nhưng ta cần nhìn vào hoài bão lớn của anh. Rõ ràng là anh đã thấy mình phải hành động.
Hồng Quang lại đỗ vào trường luật trong hạng xuất sắc, bọn giáo sư phản động chấm bài của anh đã phải tấm tắc khen ngợi anh mặ dầu có nhiều điểm chúng không thể thừa nhận.
Hồng Quang bước vào cuộc đời sinh viên nhưng sinh hoạt vẫn giản dị, khắc khổ, mấy gia đình tư sản lớn ở Hà Nội gạ gẫm để đưa Quang về nhà và tính chuyện xe mối xe duyên nhưng Quang từ chối, anh vẫn ở lại với gia đình người công chức nhỏ đông con mà lâu nay anh vẫn kèm cặp các em với một số phụ cấp rất ít ỏi.
Một sự kiện có tính chất quyết định trong đời hoạt động sau này của anh đã đến : Anh gặp một cán bộ của Đoàn, người cán bộ này chẳng ai xa lạ, chính là người bạn trong tổ nghiên cứu chủ nghĩa Mác của anh.
Hồi này, ngoài việc tích cực công tác tuyên truyền qua báo chí. Đảng còn trực tiếp mở những lớp học ngắn hạn cho đảng
viên, đoàn viên và cho cả những người cảm tình của Đảng và của Đoàn. Hồng Quang được giới thiệu đến một ngôi nhà 2 tầng ở phố Hàng Nón. Tại đây anh được dự lớp huấn luyện đầu tiên trong đời trước khi bước vào cuộc chiến đấu quyết liệt.
Lớp huấn luyện ngắn ngày ấy đã gieo vào tâm trí Hồng Quang những điều hết sức mới mẻ về cuộc sống, về sự đấu tranh trong xã hội. Anh như một con người đang đi tìm phương hướng bỗng nhiên gặp được tấm biển chỉ đường. Với tất cả nhiệt tình của tuổi trẻ Quang đã đến với chân lý như một người con gái đến tuổi trẻ dậy thì vồ vập lấy tình yêu.
Anh bắt đầu hoạt động và cũng bắt đầu nhận những thử thách đầu tiên mà cuộc sống đấu tranh cách mạng bắt buộc đội ngũ tiền phong của mình phải đặt ra cho anh. Anh được đoàn giao cho nhiệm vụ hoạt động trong sinh viên. Lúc này Quang chưa phải là đoàn viên, anh tìm hiểu về đoàn rất say xưa.

Xem chi tiết >>

Phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân đã hàng ngày ảnh hưởng mạnh vào các trường đại học.
Qua sách báo, qua sự hoạt động tuyên truyền giải thích của Đoàn trong nhà trường, một số sinh viên đã được giác ngộ, nhưng vì sợ hãi tù đầy, sợ không được bọn thực dân cho đỗ đạt nên nhiều người không dám đấu tranh với những lời lẽ phản động của bọn giáo sư phản động pháp thoá mạ dân tộc ta, lịch sử ta. Hồng Quang thì khác hẳn, giữa anh và bọn giáo sư phản động luôn nổ ra những cuộc tranh luận nẩy lửa. Một hôm tên giáo sư pháp đang nói về công lao khai hoá của bọn thực dân pháp trên đất nước ta, Quang đứng dậy ngắt lời hắn và nói: " Tôi muốn ông đi vào nội dung giảng dậy, còn chuyện đó nếu có thì giờ còn phải tranh luận nhiều. Chúng tôi không thể thừa nhận những ý kiến của ông".
Tên giáo sư tức uất người, hắn bắt đầu để ý đến Quang. Không phải để ý đến một sinh viên thông minh và dũng cảm mà hắn đã nhìn Quang dưới đôi mắt mật thám xảo quyệt của hắn.
Mấy người bạn thân của Quang khuyên anh nên dè dặt, muốn gì thì cứ chịu khó cho qua ngày đoạn tháng sau khi ra trường rồi sẽ hay. Quang thản nhiên trả lời : " Mình chỉ sợ rồi đây người ta hiểu giới trí thức là những người chịu nhục giỏi nhất". Những lần sau Quang vẫn tiếp tục bắt bọn giáo sư phản động phải câm mồm không được dùng những lời lẽ vô lễ để thoá mạ nhân dân ta.
Tất nhiên thái độ của Quang không làm vừa lòng bọn thực dân đang nắm giữ quyền hành ở trường đại học. Tên giám đốc gọi riêng Quang lên doạ nạt, Quang bình tĩnh nói thẳng ra rằng nguyện vọng số đông sinh viên là không muốn tiếp tục học với các " giáo sư " đó nữa vì những kẻ đó không biết tự trọng mình mỗi khi xuyên tạc, thoá mạ người khác. Tên giám đốc và bọn thực dân cầm quyền ở trường đại học đã nhiều lần âm mưu đuổi Quang ra khỏi trường đại học nhưng chúng chưa tìm được một lý do nào chính đáng .
Quang hoạt động trong sinh viên gây được nhiều cơ sở ở các lớp, nhất là tổ chức được nhiều cuộc nói chuyện giới thiệu chủ trương đường lối đấu tranh của Đảng cho anh chị em.

Xem chi tiết >>

Năm 1939, Quang lên học năm thứ 2 trường Luật.
Bọn cầm quyền thực dân ở trường đại học không thể phủ nhận tài năng của anh nên buộc lòng phải để anh lên lớp mặc dù lúc này chúng đang tìm mọi cách để đuổi anh ra khỏi trường.
Càng được giác ngộ cách mạng sâu sắc, Hồng Quang càng hăng hái hoạt động. Anh giành gần hết thì giờ để hoạt động nhưng nhờ bản chất thông minh nên anh vẫn đảm bảo được bài vở làm cho bọn phản động không có lý do nào làm khó dễ.
Nhưng, lúc bấy giờ có thứ luật lện nào bảo đảm quyền tự do mà bọn thống trị đối xử với nhân dân ta ngoài nhà tù, trại giam, bắn giết và hãm hại. Chúng ta không có quyền sống, cho nên Hồng Quang cũng không có chút quyền hành nào để ở lại trường đại học. Trước tình hình đó nhiều người cảm tình với cách mạng đã lo lắng cho Quang, Quang nói thật tâm tư của mình : " Tôi thấy chỉ có một con đường là đấu tranh để bảo vệ chân lý và nếu tôi vì bênh vực chân lý mà bị đuổi thì điều đó càng thức tỉnh nhiều sinh viên khác chứ sao" !
Hồng Quang bị đuổi ra khỏi trường Đại học thật. Một hôm anh bỗng nhận được giấy phải rời khỏi trường vì lý do "trính trị". Quang lặng đi một phút, thật ra con người say mê nghiên cứu, học tập như anh mà phải rời sách vở, giấy bút, rời bạn, rời trường thì còn gì khổ tâm cho bằng. Anh nghĩ đến bố mẹ, đàn em nhỏ, những người đã đặt hết hy vọng ở anh để đỡ đần cho gánh nặng của gia đình. Nhưng tất cả những điều đó không thể làm cho Quang chùn bước, anh thấy mình phải vượt lên, phải đi xa về phía trước hơn nữa, phải lớn hơn mình trong hiện tại. ANh tìm gặp người đồng chí thân yêu, người đã giới thiệu anh đi dự lớp huấn luyện đầu tiên về chủ nghĩa Mác.

Xem chi tiết >>

Đoàn ta đã đón lấy anh, đón một thanh niên trí thức có ý chí và tâm hồn.
Hồng Quang bước vào một trường đại học mới. trường đại học của cuộc đấu tranh cách mạng. Anh được kết nạp vào Đoàn. Đoàn giao cho anh nhiệm vụ mới : cùng một số cán bộ của Đoàn. phụ trách thành lập Đoàn Thanh niên xã hội, một tổ chức của thanh niên trí thức do Đoàn ta lãnh đạo. Hồng Quang được cử vào Ban chấp hành của tổ chức thanh niên này.
Tổ chức thanh niên xã hội đã đóng góp được công sức của mình vào công cuộc vận động thanh niên trí thức của Đoàn ta. Hồng Quang đã đem hết tâm trí của mình để làm việc mặc dù tình hình lúc này đã trở nên phức tạp và khó khăn hơn trước nhiều.
Hồi này, công tác chung của Đảng cũng phát triển mạnh, một công việc rất trọng yếu của Đảng lúc bấy giờ là tổ chức các đường dây liên lạc từ Trung ương về các tỉnh. Đoàn phải cung cấp cho Đảng nhiều cán bộ có tinh thần dũng cảm để đảm nhiệm công tác giao thông liên lạc.
Hồng Quang được vinh dự chọn làm nhiệm vụ trên. Ngoài những công việc thường xuyên trong ban chấp hành Đoàn Thanh niên xã hội, Quang còn phải ngược xuôi trên các đoàn tầu, chuyến xe để nối liền đường giây liên lạc của Đảng. Với tinh thần hăng hái và luôn luôn tận tụy trong nhiệm vụ anh trở thành người giao thông viên tin cậy của xứ uỷ Bắc kỳ. Hồng Quang vốn người khoẻ mạnh, cao vượt hẳn bạn bè, tay chân cuồn cuộn những bắp thịt, hồi này được hoạt động thoải mái, được tiếp xúc nhiều với thiên nhiên lại càng làm cho anh khỏe mạnh thêm lên. Quang rất mê quyền Anh mặc dầu đôi mắt anh bị cận thị nặng luôn luôn phải dán vào cặp kính trắng. Sáng và chiều nào Quang cũng say sưa luyện tập. Có lần anh nói với đồng chí phụ trách :
- Này anh, rồi có khi cũng phải dùng đến cái món đấm đá này, tôi chắc đến một ngày nào đó Đảng ta sẽ kêu gọi nhân dân nổi dậy cướp chính quyền, lúc đó khỏe là cần lắm anh ạ.
Tuy chưa đến cái ngày nhân dân ta nổi lên cướp chính quyền nhưng lúc ấy đã có lần Quang phải dùng tới hai cánh tay lợi hại của anh.
Lần ấy, anh được xứ uỷ cử mang một số tài liệu quan trọng của Đảng về Nam Định. Chuyến tầu Hà Nội - Nam Định vừa khởi hành thì có hai tên lạ mặt lẽo đẽo theo Quang. Anh tinh ý biết ngay là lũ chó săn nên vội lảng tránh dsang một toa khác.
Tàu rời khỏi Hà Nội đi quá về văn điển, Quang đã thấy nhẹ người vì không thấy bóng dáng hai tên lạ mặt đâu nữa. Nhưng anh chưa hoàn toàn yên tâm thì bọn " chó " đã xuất hiện. Hai thằng lạ mặt ngồi đối điện đối với anh. QUang nhìn kỹ thì thấy có một thằng dáng quen quen hình như đã gặp ở đâu nhiều lần, có thể là ở trường Đại Học. CÒn thằng kia mặt dài ngoẵng thì hoàn toàn chưa gặp bao giờ. Thằng mặt quen lấy kính ra đeo lên mắt, chúng nó thì thầm với nhau vài câu gì đó rồi một thằng bỏ đi.
Quang ngờ ngợ trong người. Gói tài liệu anh vẫn dấu kỹ. Thấy tình thế có vẻ nguy hiểm, QUang liền đứng dậy vờ đi vào buồng vệ sinh nhưng anh bước gấp sang một toa khác, toa chở hàng chưa có người.
Tàu vẫn lao vun vút về Nam Định với tốc độ cao trên 60 cây số giờ. Anh sắp đặt sẵn một kế hoạch cho bản thân rồi bình tĩnh chờ đón. Những sự kiện có thể xấy đến.
Không còn nghi ngờ gì nữa, hai tên lạ mặt đã từ hai đầu toa ấp tới. Tên đeo kính hất hàm hỏi Quang:
-- Sao anh trốn ở đây ?
Quang đáp.
-- Tôi không trốn. tôi muốn ngồi ở đây một mình.
Tên mặt dài ngoẵng đút tay vào túi.
Một ý nghĩ thoáng qua trong óc Quang, anh đoán biết ngay. Nhanh như cắt, cánh tay của nhà quyền anh Hồng Quang đã dáng một quả đấm kinh người vào tên đeo kính và thuận tay trái anh đấm luôn tên mặt dài một quả móc ước lộn ruột lên phổi, chiếc súng lục bật ra khỏi túi quần tên đeo kính, rơi đánh cạch một cái trên sàn tầu. Hai thằng chó săn nằm sóng soài kêu cứu không ra tiếng. Nhìn con tàu lao nhanh như một mũi tên, Hồng Quang đắn đo một giây nhưng rồi nghĩ đến bó tài liệu trong người, Hồng Quang quyết định nhảy xuống. Anh lảo đảo như một phi công nhảy dù vừa chạm đất, anh ôm đầu lao luôn mấy vòng trên thảm cỏ rồi nằm bất tỉnh liền mấy phút, mồ hôi toát ra như tắm...
Quang thở phào nhìn đoàn tàu lao vút không hề biết chuyện gì xẩy ra. Anh tạt vào làng xin nước uống rồi tìm đường khác xuôi Nam Định, hoàn thành nhiệm vụ của Đảng giao cho.

Xem chi tiết >>

Giữa năm 1939, Hồng Quang bị địch bắt ở Hà Nội về tội tình nghi hoạt động chính trị.
Bọn phản động không tìm được một bằng chứng hoặc tài liệu gì cụ thể nhưng chúng bất chấp cả luật pháp cứ tống bừa anh vào Hoả lò giam 10 tháng.
Bây giờ Quang mới thấy mỉa mai và oái oăm cho cái môn luật học mà anh đã chọn buổi đầu bước chân vào trường đại học khi chưa được giác ngộ cách mạng. Nhưng, như Quang đã nói với một đồng chí cách mạng lão thành, đã giúp đỡ anh, dìu dắt anh trong những ngày ở Hoả lò : " Anh chưa từng thấy trường đại học nào vĩ đại như ở đây."

Thật vậy, 10 tháng ở tù, thời gian tuy là quá ngắn ngủi, nhưng Hồng Quang đã được các chiến sĩ cộng sản đem hết lòng truyền thụ lại những kiến thức về cuộc đấu tranh giai cấp mà họ đã tích luỹ được trên con đường chông gai của phong trào cách mạng và phong trào công nhân trong và ngoài nước.
Hồng Quang hiểu rõ hơn về Liên-xô, quê hương của cách mạng vô sản, nhưng đặc biệt hơn cả anh được giác ngộ sâu sắc về lý tưởng của Đảng.
Mười tháng tuy quá nhanh nhưng đối với Hồng Quang, một con người ham hiểu biết, muốn được rèn luyện thật có ý nghĩa to lớn.
Thời gian tạm giam để chờ kết án đã quá lâu mà vẫn tìm chưa được một tài liệu gì về Quang, bọn phản động buộc lòng phải thả anh ra.
Con chim đại bàng được Đảng nuôi dưỡng nay đã mọc đủ lông cánh. Đảng đã có thể đặt nhiều tin tưởng vào anh, một người đoàn viên, một cán bộ ưu tú của Đoàn. Thấy anh tiếp tục ở Hà Nội không có lợi, cho nên Đảng và Đoàn đã bố trí cho anh chuyển đi một vùng khác.
Hồi này Đảng ta đang đề ra cuộc vận động " vô sản hoá" trong cán bộ của Đảng và Đoàn. Mỗi cán bộ của Đảng của Đoàn đều đi vào hầm mỏ, xí nghiệp hoặc về nông thôn tham gia trực tiếp sản xuất, đồng cam cộng khổ với nhân dân, để tiến hành tuyên truyền, giác ngộ nhân dân được dễ dàng. Nhiều cán bộ của Đảng đã nhận lấy những công việc lao động vất vả như đốt lò, đội than, cày cấy. Nhiều cán bộ xuất thân từ các thành phần tiểu tư sản trí thức cũng hăng hái thực hiện lời kêu gọi của Đảng. Hồng Quang cũng là một trong những cán bộ trí thức của Đoàn nhiệt tình nhất với việc thực hiện chủ trương " vô sản hoá" của Đảng. Sau khi được Đảng giao cho một nhiệm vụ, không đòi hỏi đến việc đồng cam cộng khổ với nhân dân nhiều lắm, anh đã đề nghị xin được chuyển về nông thôn và trực tiếp tham gia sản xuất, tự túc để hoạt động cho Đảng, và Đoàn. Trước nhiệt tình của anh, Đảng đã chấp nhận ý kiến đó.

Xem chi tiết >>

Hồng Quang về huyện Phù Ninh thuộc tỉnh Phú Thọ.
Anh vào ở trong gia đình anh chị Tư, một bần nông ở xã. Từ một sinh viên đãi hoc Hà - Nội hồi ấy, anh đã thay đổi rất nhanh chóng đến những người quên thuộc cũng không nhận ra nữa. Ban ngày một chiếc quần đùi, cái áo cộc rách, chiếc nón lá cũ, Hồng Quang vác quốc ra đồng làm việc như một nông dân thực thụ. Anh học làm tất cả các công việc đồng áng không từ chối một sự nặng nhọc nào. Vốn có sức khoẻ, lại mau biết, nên chẳng mấy chốc người ta khó phân biệt anh với nông dân trong vùng. Hồng Quang được coi là em nuôi trong gia đình. Chị tư thường hỏi đùa Quang :
- Chú Năm ( tên mới của Quang) sao không ở Hà Nội đi học lại về đây quốc đất cho khổ.
Năm chỉ cười, một nụ cười hiền từ rất dễ mến :
- Không có người làm ruộng thì lấy đâu ra cơm gạo mà đi học.
Hai đứa con chị Tư vắng chú Năm một ngày là chúng quay quắt đi tìm. CHúng yêu chú Năm đến nỗi tối nào hai đứa cũng dành nằm với chú Năm. CHú Năm tắm rửa cho chúng, dạy chúng học, có được đồng tiền thừa nào chú Năm đều may sắm cho chúng hết. Hồng Quang tham gia sản xuất chẳng những đã tự túc được mà còn góp phần giúp đỡ thêm cho kinh tế gia đình anh chị Tư.
Nhưng việc tham gia sản xuất chỉ là một mặt công việc của Quang, vừa để che mắt địch vừa để thấu hiểu nguyện vọng của quần chúng, theo yêu cầu của Đảng, nhưng một nhiệm vụ quan trọng hơn nữa lúc này của Quang là hoạt động cách mạng. Anh được Đảng và Đoàn giao cho phụ trách một cơ quan ấn loát của Đảng kiêm cả việc biên tập một tờ báo bí mật. Ngày đi làm đồng, đêm về có hôm thức trắng để in báo, in truyền đơn, viết bài. Ăn uống rất kham khổ chỉ có cơm với dưa,cà. Nhiều khi thấy Quang làm việc nhiều quá, người hốc hác đi, anh chị tư dành dụm chục trứng, con gà để bồi dưỡng cho Quang nhưng lúc nào thấy chưa quá cần thiết là Quang từ chối.
Chị bộ Đảng địa phương, từ khi Quang về đã ân cần dìu dắt anh. Ngày mà anh hằng mong ước bao lâu nay đã đến. Hôm tuyên hệ dưới Đảng kỳ, anh không cầm được nước mắt, cảm động. Người thanh niên trí thức tiến bộ của Hà Nội ngày xưa nay đã trở thành một Đảng viên cộng sản thuộc chi bộ Đảng Phù-ninh, Phú thọ.
Ngoài việc phụ trách cơ quan ấn loát của Đảng và làm báo, Hồng Quang vẫn không quên nhiệm vụ vận động quần chúng của mình. Anh trực tiếp tổ chức Đoàn thanh niên phản đế ở cơ sở xã, bồi dưỡng, đào tạo nhiều cán bộ cho Đoàn. Cuộc sống trong quần chúng đã làm cho Quang càng thấy rõ ý nghĩa của cuộc đấu tranh cách mạng, tôi luyện cho anh và cũng hun đúc thêm chí căm thù giặc trong lòng anh. Nhiều lúc Hồng Quang thấy xúc cảm mạnh, anh muốn nói lên cái gì, bật lên một tiếng thơ để gởi tới mọi người, gọi cho lớn để mọi người cùng gắn bó với nhau,hiệp sức hiệp lòng để quật ngã kẻ thù chung. Mặc dù công việc bề bộn , sống trong hoàn cảnh rất khó khăn, Hồng Quang đã viết lên "Bài ca phản đế", đăng trên báo "Giải phóng", cơ quan của xứ uỷ Bắc kỳ. Bài trường ca vừa tha thiết, vừa như một điệu kèn thúc quân này đã được Đảng ta phổ biến rất rộng rãi góp phần khơi động bao nhiêu ngọn lửa căm hờn và đấu tranh trong lòng nhân dân cả nước :

Cảnh vũ trụ sao dời vật đổi,
Tro tang thương lở núi mòn non
Trời cao mây hợp, mây tan,
Quốc gia lớp lớp suy tàn, phục hưng
Kể từ lúc vua Hùng thống trị
Bốn nghìn năm có lẻ đã qua
Mấy phen nghiêng ngửa sơn hà
Mấy phen lại phất ngọn cờ tự do.
Thái-hà-Ấp xương ngô chật đất
Bạch-đằng giang máu giặc dầm sóng
Biển hồ còn bóng bà Trưng
Sơn khê dấu ngựa Quang - Trung còn dầy.
Tên Nguyễn - Ánh mặt dầy mày dạn
Cõng rắn về để cắn gà nhà.
Tưởng niềm thất quốc vong gia
Ai mà chẳng xót ai mà chẳng cay
Dân ta kể từ ngày mất nước
Tiền thuế sưu đế quốc tăng gia
Thuế người, thuế chợ, thuế đò
Thuế cầu cống, thuế trâu bò, ruộng nương.
Gỗ muốn đẵn trên rừng phải thuế
Muối muốn moi dưới bể phải tiền
Công nhiên dung túng a-phiền(1)
Thuốc lào, rượu giữ độc quyền bán buôn
Trong nhà máy hàng muôn ngàn thợ
Làm ngày đêm chẳng đủ cơm ăn
Nơi nơi vang tiếng than thân
Kiếp trâu có lẽ con hơn kiếp người
Thằng tư bản nằm dài hưởng lộc
Chẳng làm gì mà bạc đầy kho
Ngủ nhà lầu, diện ô tô
Nay tam đảo nghỉ, mai đồ sơn chơi
Kẻ làm ruộng suốt đời vất vả
Da cháy đen trán rả mồ hôi
Chủ điền mấy đứa ngồi rồi
Nực thời quạt điện, rét thời chăn chiên
Trên rừng núi mấy miền nước độc
Hàng nghìn phu khó nhọc khai hoang
Tai ù, bụng ỏng, da vàng
Mà tay trắng vẫn lại hoàn trắng tay
Riêng béo mấy thằng Tây tư bản
Chỉ ăn không mà vẫn giàu sang
Chủ thời nhân hạ vênh vang
Phu thời bỏ xác trên non dưới ngòi
Binh lính cũng sống đời cơ cực
trại và đồn như ngục giam tù
Cúi đầu vâng lệnh kể thù
Nó sai, nó khiến, nó trù, nó khinh
Bắt xa cách gia đình làng mạc
Cấm không cho yêu nước thương nòi
Hai phe đế quốc tranh mồi
Bắt mình thế mạng giữa nơi chiến trường
Kể sao xiết muôn đường khổ nhục,
Tiếng kêu ca oán khóc vang lừng
Ai nghe, lửa giận chẳng bùng
Ai nghe máu nóng không sùng sục sôi
Vụ Yên - bái mời hồi năm nọ
Cuộc Thái - Nguyên chuyện cũ vừa qua
Tấm gương phục quốc chưa nhoà
Tiếng hô phản đế bây giờ còn vang
Nay Pháp quốc hoàn toàn tiêu diệt
Bọn thực dân cuốn hết vuốt nanh
Lão già đe mạt Pê-tanh,
Đầu hàng phát xít ở thành Vi-si
Đờ- cu thấy thế nguy sức yếu
Dâng Đông- dương lên biếu Nhật Hoàng
Nước ta như món đồ hàng
Đứa mua đứa bán coi thường coi khinh
Có mấy kẻ cầu vinh trục lợi
Quen thói thường uốn gối khom lưng
Chúng khoe quân nhật oai hùng
Chúng khen người Nhật có lòng "từ bi"
Tên Cường - để một bề nô lệ
Chúng đồn là thánh đế minh vương
Nhật kia vốn giống hung tàn
Chỉ quen vơ vét chứ thương gì mình
Gương Cao-Ly rành rành ra đó
Dân tộc Hàn khốn khổ xót xa
Lại xem như nước Trung-hoa
Đàn bà chúng hiếp, cửa nhà chúng thiêu
Sưu thuế sẽ thêm nhiều thêm nặng
Một khi mà chúng đóng ở ta
Chúng cùng đế-quốc lang sa
Cũng phường chó sói mặt già như nhau
Ta đâu lẽ cúi đầu khuất phục
Làm ngựa trâu đeo nhục mãi ru!
Không ! không! nòi giống Âu- cơ
Nghìn năm tranh đấu đến nay không mờ
Đảng Cộng sản nêu cờ phục quốc
Kêu gọi ai yêu nước thương nòi
Nào ai khinh kiếp tôi đòi
Nào ai muốn sống cuộc đời từ do
Mau đứng dưới ngọn cờ phản đế
Nghìn tay dơ như thể một tay
Đuổi thằng Nhật, diệt thằng Tây
Tham quan bạo chúa ra tay tiễu trừ
Bao nhà máy quân thù thu lấy
Đem giao cho hết thảy thợ thuyền
Rừng của Tây, đất đồn điền
Tịch thu giao lại toàn quyền nông dân
Bao thuế má nợ nần xoá hết.
Thuế chỉ thu ở các nhà giàu
Lập Xô-Viết tự dân bầu
Công nông giai cấp đứng đầu liên bang
Các dân tộc ngang hàng tự quyết
Tay cầm tay kiến thiết tương lai
Binh quyền gái cũng như trai
Dứt dây xiềng xích đập dời xiềng gông
Lập quân đội công nông cách mạng
Lính như dân được hưởng công quyền
Được trọng đãi có phân điền
Không xâm lược chỉ phong biên nước nhà
Giờ hiện tại là giờ giải phóng
Mau đứng lên nòi giống Lạc-long
Đứng lên theo ngọn cờ hồng
Dựng xây thế giới đại-đồng tương lai.

Xem chi tiết >>

Cuối năm 1940, Quang chuyển về phụ trách công tác Đảng và Đoàn một huyện thuộc tỉnh Hưng Yên

Đảng giao cho anh những nhiệm vụ nặng nề hơn và Quang cũng cảm thấy mình lớn hẳn lên sau bao năm được tôi luyện trong phong trào đấu tranh của quần chúng. Gia đình anh chị Tư cũng như đồng bào địa phương đã hết sức lưu luyến, họ coi Hồng Quang như người thân ruột thịt, đặc biệt hơn cả là đám thanh niên đã được anh bồi dưỡng đào tạo không bao giờ muốn Quang phải xa họ.
Hơn một năm trời ở cơ sở, thời gian tuy ngắn nhưng Quang đã biết lợi dụng cơ hội, tranh thủ từng giờ từng phút đạo tạo một đội ngũ cán bộ cho Đảng cho Đoàn, đây là một thành tựu trong công tác của anh mà Đảng và Đoàn đánh giá cao, Quang đã gửi gắm lại Phú Thọ tất cả niềm thương và nỗi nhớ của mình.
Về Hưng Yên với cương vị công tác mới, trách nhiệm nặng nề hơn nhưng Quang không bao giờ tỏ ra xa rời quần chúng. Hồi này hoàn cảnh hoạt động đã khác trước rất nhiều, Quang không thể ở công khai mà phải sống hoàn toàn bí mật với giặc. Điều kiện công tác và sống bí mật đòi hỏi những sự chịu đựng cao hơn, khắc khổ và nguy hiểm hơn.
Chúng ta đều biết lúc này chiến tranh đế quốc đã lan từ Âu sang Á, thế giới của loại người đang chìm ngập trong cảnh bắn giết khủng khiếp. Ở đông dương, giặc nhật đã nhảy vào và cùng với Pháp, 2 tên đế quốc độc ác tha hồ đàn áp bóc lột nhân dân ta. CHưa bao giờ nhân dân ta cơ cực khổ sở như bây giờ, một thời kỳ đen tối nhất, nặng nề nhất đã làm cho những chiến sĩ cộng sản thêm phẫn uất và càng thấy rõ trách nhiệm to lớn của mình trước Đảng trước nhân dân. Hồng Quang cũng là một trong trăm nghìn những chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi suy nghĩ nhiều nhất đến tương lai và tiền đồ của dân tộc. Anh thường nói với các đồng chí : " Mình thấy đã đến lúc phải đem hết sức ra rồi, nếu như chúng ta có một phút nào đó sao lãng nhiệm vụ hay nghĩ đến bản thân mình nhiều quá, chính là lúc đó ta đang có tội với nhân dân."
Hồng Quang đã làm việc với tất cả nhiệt tình, tất cả nhịp đập của quả tim, không kể ngày đêm, bất chấp sông suối, nơi nào phong trào gặp khó khăn là có mặt anh. Ta còn nhớ rằng Quang bị cận thị rất nặng, anh đi trong đêm tối như một người mù, thế mà đêm nào anh cũng lặn lội xuống cơ sở làm nhiệm vụ tuyên truyền giải thích. Bọn giặc thực hiện chính sách khủng bố trắng vô cùng tàn khốc, chúng bắt bớ, tra tấn, bắn giết không một chút ngần ngại. Trước hoàn cảnh rất khó khăn gian khổ đó, Quang đã nói với nhiều đồng chí công tác cùng với anh : " Ta không lôi kéo được nhân dân là ta thất bại, chỉ còn một cách là phải hoạt động hăng hái lên gấp 5, gấp 10 phong trào mới có thể tiến lên được". Và để thực hiện khẩu hiệu hành động đó, Quang đã tự mình gương mẫu tốt nhất.
Bọn giặc đã theo dõi sát vết chân của Quang và các hoạt động của các chiến sĩ cách mạng vùng này, chúng bố trí một lưới mật thám dầy đặc để bao vây và phục kích các đồng chí của chúng ta.
trong một dịp đi công tác ở cơ sở Hồng Quang đã sa vào ổ phục kích của giặc.
Bọn giặc, một lũ hàng chục đứa cố bắt sống cho được anh nhưng với tinh thần tự bảo vệ mình, bảo vệ Đảng Quang đã chiến đấu đến cùng. Một mình anh tả xung hữu đột, đánh cho bọn giặc kinh hoàng, hạ thủ được một số thằng khoẻ mạnh và thoát vòng vây. Nhưng thật là chẳng may cho anh, trong cuộc chiến đấu trên, chiếc kính cận của anh đã bị văng mất. Hồng Quang không thể điều khiển được đôi mắt tàn tật của mình nữa, anh chạy như biến vào trong đêm nhưng không còn biết mình chạy về đâu. Một cành tre ngang đường đã quật ngã anh xuống, anh đâm vào bụi và rồi bị bắt ở đấy.
Lại một người con ưu tú của Đảng, của dân tộc, một cán bộ dũng cảm của Đoàn sa vào lưới giặc.
Bắt đồng chí Quang bọn giặc hí hửng đến nỗi chúng tổ chức tiệc mừng chè chén với nhau. Thằng chánh mật thám Pháp đại gian ác ở hưng Yên tuyên bố một cách của quyết rằng hắn đã nắm trong tay tất cả cơ sở cộng sản trong tỉnh. Hắn đánh giá như vậy thật là quá chủ quan và ngu ngốc đối với một người cộng sản tuyệt đối trung thành với Đảng như Hồng Quang. Song chúng ta cũng hiểu rằng vào lúc này Quang đang đảm nhiệm một trọng trách, hơn nữa trong khi bị bắt Quang đang giữ một bức thư của đồng chí bí thư xứ uỷ Bắc kỳ trong đó giao cho Quang trách nhiệm liên lạc với một số cán bộ của Đảng đang đảm đương trách nhiệm phụ trách công tác của xứ uỷ.
Thông thường mánh khóe của bọn mật thám là đe doạ về tinh thần rồi mua chuộc để khai thác tài liệu trước khi tra tấn. Làm như thế đối với những kẻ yếu bóng vía chúng có thể lấy được nhiều tài liệu một cách đỡ vất vả và có điều kiện để lung lạc và mua chuộc kẻ khác. Đối với Quang, biết rõ là một đối thủ lợi hại nên chủ trương của tên tránh mật thám là phải cho "nếm đủ các mùi vị" rồi mới "nói chuyện" sau. Nói chuyện đây tức là những thủ đoạn mua chuộc cổ truyền xảo quyệt của chúng.
Với kế hoạch đó, bọn chúng tin chắc rằng thế nào chúng cũng moi được những tài liệu quan trọng nơi Quang. Nhưng chúng đã hoàn toàn thất bại.
Sau 10 ngày đánh đập khảo tra vô cùng tàn nhẫn, một hôm cửa xà lim bỗng mở, tên cai ngục vứt cho Quang một bộ quần áo tù mới, hắn hất hàm nói :
- Mặc vào, lên gặp quan chánh.
Quang vẫn nằm im, anh mệt quá, toàn thân mang đầy thương tích, bao nhiêu ngày không được nhìn thấy ánh sáng giờ mắt anh hoa lên. Quang khát tưởng rách cả cổ, anh ra điều kiện:
- Cho tôi cốc nước uống cái đã rồi sẽ hay.
Tên cai ngục mang vào cho Quang một cốc nước đầy. Quang nốc một hơi cạn hết.
- Cốc nữa.
Tên cai ngục ngần ngừ một lúc, mắt hắn trợn tròn :
- Uống gì mà lắm thế, mày tự tử bằng nước lã hả?
Quang không trả lời, tên cai ngục suy nghĩ một lúc rồi lại mang cho Quang một cốc nữa. QUang lại uống cạn, anh nhổm đầu hỏi lại tên cai :
- Mày định đưa tao đi đâu, chúng mày đánh tao chưa chán à, tao gẫy chân rồi còn đi đâu được nữa.
Tên cai ngục cố khuyên Quang :
- Lên quan chánh rồi được về mà, tao cũng thừa lệnh quan chánh thôi, mày không chịu đi thì chỉ khổ tao.
Tên cai ngục đã được tận mắt được chứng kiến những giờ phút tra tấn Quang, hắn không thể nào tưởng tượng được sự chịu đựng anh dũng của anh. Hắn đang vô cùng lo lắng cho số phận mình khi không điều được Quang lên cho thằng chánh mật thám, nhưng hắn đã hiểu không thể có một sự hành hạ hoặc doạ nạt nào có thể làm người thanh niên này khuất phục. Nhưng hắn bỗng thấy Quang tì tay xuống nền nhà và gượng dậy :
- Được ! anh lên báo cáo cấp trên của anh ta sẽ lên.
Viên cai ngục mừng rỡ chạy đến đỡ Quang dậy và dìu anh đi. Trong đầu hắn bỗng hiện hiện lên những ý nghĩ vừa đen tối vừa thâm độc : sẽ có nhiều thằng cộng sản nữa vào tù !
Thằng chánh mật thám ra tận cửa bắt tay Quang, anh gạt đi. Quang ngồi vào ghế bành lớn, trước mặt là những thứ hoa quả và nhiều thứ rượu, nước ngọt.
Thằng chánh mật thám lấy tay bóp chán rồi hỏi nhỏ :
- Xin lỗi tôi chưa biết ông là ai, tôi chỉ nghe viên thư ký riêng bảo lại là sở mật thám vừa mới giữ một người trí thức. Quang không dấu được sự tức giận, anh nói lớn bằng tiếng Pháp. ( và cả về sau Quang dùng tiếng Pháp nói thẳng với tên chánh mật thám không qua phiên dịch).
- Mày đừng dở ngón lừa bịp, tốt hơn hết mày nên ra khỏi phòng này.
- Tên cáo già cười lên khanh khách, xuê xoa :
- Tôi chưa biết nói dối ai bao giờ, ông đã quá nóng đối với chúng tôi, thực tình là tôi mới đi xa về.
- Ta không cần nghe dông dài, mày muốn gì cứ nói đi.
- Tôi chỉ muốn biết ông là ai.
Quang cười lên thành tiếng :
- Ồ, dễ quá, ta là Hồng Quang.
Tên chánh mật thám bỗng đứng dậy :
- Ông Hồng Quang, sao ông lại ở đây và ra thế này, tôi còn nhớ một buổi nói chuyện của ông với sinh viên trường luật Hà Nội nằm nào kia mà , tôi đã tưởng ông được nhà nước bổ dụng từ lâu.
Hắn làm như là một người lâu ngày gặp được bạn quen chứ không phải chính hắn đã cầm ống nghe bí mật để theo dõi bọn tay chân tra tấn Quang từ 10 ngày nay. Hắn tiếp luôn không để Quang kịp trả lời. - Thật là đáng tiếc, tôi biết về xu hướng chính trị của ông từ lâu, nhưng có hề gì điều đó, chúng ta là những nhà trí thức với nhau nếu có bất bình với chính phủ điều gì chúng ta cùng ngồi nói chuyện với nhau chứ sao ông lại hành động ngoài vòng pháp luật để cho những kẻ thừa hành công vụ của tôi... họ ấy mà....họ cứ thi hành những điều đã quy định nhiều lúc không qua tôi.
Rồi bỗng như phát hiện ra điều gì, hắn xuýt xoa :
- Kìa ông Quang, hình như ông bị...bị những kẻ thừa hành công vụ của tôi hỏi cung thì phải, họ hay dùng sức mạnh lắm, tôi vẫn can họ đấy ông ạ, ông hiểu cho.
Quang nghĩ đến những lúc bị tra tấn, mà tức nghẹn lên cổ. Anh muốn vùng lên quai cho thằng đểu cáng này mấy quả vào cái bụng mỡ để kết liễu cuộc đời gian ác của nó, nhưng Quang không còn đủ sức để đứng dậy nữa, toàn thân anh ê ẩm, chỉ còn có bộ óc, một cơ quan duy nhất trong người anh là vẫn khoẻ mạnh như thường.
Quang không bắt đầu bằng câu nào, cái không khí im lặng nặng nề làm cho tên cáo già mật thám cũng cảm thấy hốt hoảng, hắn nghĩ đến một sự liều lĩnh của Quang mà lạnh sau gáy. Hắn mời mọc rối rít. Nhưng kìa Quang từ từ ngồi thẳng dậy, đôi mắt anh từ trong sáng chuyển sang mầu tím sẫm rồi bỗng đỏ rực lên. Anh co chân đạp mạnh chiếc bàn con đang chất đầy bát đĩa về phía tên chánh mật thám. Thằng chánh mật thám rú lên trong tiếng kêu loảng choảng của bát đĩa rơi xuống đất. Quang vụt đứng dậy lảo đảo đi ra phía cửa.
Bọn lính gác được bố trí sẵn ở ngoài như một cái máy chỉ còn biết xông lại cắp vào nách Quang kéo xệch anh xuống xà lim.
Thế là hết, hy vọng cuối cùng của chúng, của tên cáo già mật thám đã từng giết hại hàng trăm chiến sĩ cách mạng của ta tiêu tan ra mây khói. Hắn gầm lên như một con hổ bị thương. Trong cuộc đời làm mật thám của hắn, thất bại trước các chiến sĩ cách mạng là thường, nhưng chưa có sự thất bại nào thảm hại và đau xót như lần này. Hắn đã từng tuyên bố rằng : " bọn dân đen" vì bát gạo nên chúng làm "loạn" hăng, chứ còn tụi trí thức bản xứ thì chỉ cần mấy " còng" là khai tất. Lời tiên đoán của hắn đã tỏ ra rất ngu ngốc từ lâu, song lần này hắn mới được chứng kiến cụ thể ở cái nhà lao hàng tỉnh mà hắn là thằng quản ngục tối cao.
Hồng Quang bị đưa về nhà giam, cơn sốt lại kéo đến làm anh mê man bất tỉnh, các vết thương mưng mủ, cái chân gãy sưng tấy lên làm anh đau đớn vô cùng.
Quang tiếp tục bị giam đói từng hai ba ngày một, không thể ai tưởng tượng được một người khỏe mạnh, vạm vỡ như Quang nay không thể đứng vững, không thể bò đi được mấy bước.
Anh yếu dần và đã lả đi từng lúc, tưởng chết. Trong những giờ phút cuối cùng rất đau thương này Quang vẫn tìm mọi cách giữ vững sự liên hệ với Đảng ở ngoài những lúc bừng tỉnh Quang vẫn tập trung tư tưởng suy nghĩ những điều đã xẩy ra trong ngày, anh vẫn làm nhiệm vụ thuyết phục những người lính canh mỗi ngày hai bận đến khám xét xà lim anh. Các đồng chí cùng bị giam đã tìm hết cách để săn sóc cho anh. Đảng đã phân công nhiều đồng chí nằm chực sẵn ở cạnh cửa xà lim Quang chờ lúc bọn lính đưa anh ra ngoài là lẻn vào nằm bí mật trong đó để tối đến xoa dầu, băng bó các vết thương cho Quang, động viên an ủi Quang. Nhiều đêm nước mắt Quang đầm đìa, Quang ôm lấy người đồng chí :
- Mình yếu quá rồi, chắc không sống được. Mình chưa làm được gì nhiều cho Đảng cả. QUang yếu thật, sức anh đã kiệt dần vì các thương tích quá nặng nề.
Tin Quang sắp chết làm cho những người đồng chí cùng bị bắt giam với anh đau buồn bao nhiêu thì trái lại bọn giặc càng lồng lộn bấy nhiêu, chúng cố tìm mọi cách để khai thác một điều gì dù nhỏ nhặt đến đâu.
Thằng chánh mật thám suốt ngày vò đầu bóp trán và họp với bọn đầu sỏ để tìm ra những thủ đoạn xảo quyệt mới. Cuối cùng chúng đã dùng đến một hành động man rợ hết sức hèn hạ.
Đêm hôm đó một chiếc ô-tô mật thám che kín cả bốn bề phóng như bay về Thái bình, trên xe chỉ có người lái và một tên chó săn trung thành, xe dừng lại mấy phút ở trụ sở mật thám rồi chạy về một phố cuối thị xã.
Gia đình Hồng Quang gồm bố mẹ và vợ của anh đã bất ngờ bị bắt cóc lên xe. Mặc cho đêm tối, chiếc xe lại vội vàng quay về Hưng Yên. Hồng Quang xa nhà đã mấy năm nay, gia đình luôn nghĩ về anh, mong có ngày được gặp anh. Người vợ thân yêu của anh sau một thời gian rất ngắn ngủi được chung sống chồng đã phải hy sinh và chịu đựng bao thương nhớ để chồng đi hoạt động cách mạng. Để đảm bảo cho các hoạt động bí mật của mình, Quang rất ít khi cho gia đình biết tin tức và nơi ở của mình. Thỉnh thoảng anh có biên thư về động viên và an ủi người vợ thân yêu, thăm bố mẹ và các em. Lời thơ lúc nào cũng chứa chan tính cảm nhưng luôn luôn khuyến khích mọi người tin tưởng vững chắc vào cách mạng.

Xem chi tiết >>

Cuối năm 1940, Quang chuyển về phụ trách công tác Đảng và Đoàn một huyện thuộc tỉnh Hưng Yên
Đảng giao cho anh những nhiệm vụ nặng nề hơn và Quang cũng cảm thấy mình lớn hẳn lên sau bao năm được tôi luyện trong phong trào đấu tranh của quần chúng. Gia đình anh chị Tư cũng như đồng bào địa phương đã hết sức lưu luyến, họ coi Hồng Quang như người thân ruột thịt, đặc biệt hơn cả là đám thanh niên đã được anh bồi dưỡng đào tạo không bao giờ muốn Quang phải xa họ.
Hơn một năm trời ở cơ sở, thời gian tuy ngắn nhưng Quang đã biết lợi dụng cơ hội, tranh thủ từng giờ từng phút đạo tạo một đội ngũ cán bộ cho Đảng cho Đoàn, đây là một thành tựu trong công tác của anh mà Đảng và Đoàn đánh giá cao, Quang đã gửi gắm lại Phú Thọ tất cả niềm thương và nỗi nhớ của mình.
Về Hưng Yên với cương vị công tác mới, trách nhiệm nặng nề hơn nhưng Quang không bao giờ tỏ ra xa rời quần chúng. Hồi này hoàn cảnh hoạt động đã khác trước rất nhiều, Quang không thể ở công khai mà phải sống hoàn toàn bí mật với giặc. Điều kiện công tác và sống bí mật đòi hỏi những sự chịu đựng cao hơn, khắc khổ và nguy hiểm hơn.
Chúng ta đều biết lúc này chiến tranh đế quốc đã lan từ Âu sang Á, thế giới của loại người đang chìm ngập trong cảnh bắn giết khủng khiếp. Ở đông dương, giặc nhật đã nhảy vào và cùng với Pháp, 2 tên đế quốc độc ác tha hồ đàn áp bóc lột nhân dân ta. CHưa bao giờ nhân dân ta cơ cực khổ sở như bây giờ, một thời kỳ đen tối nhất, nặng nề nhất đã làm cho những chiến sĩ cộng sản thêm phẫn uất và càng thấy rõ trách nhiệm to lớn của mình trước Đảng trước nhân dân. Hồng Quang cũng là một trong trăm nghìn những chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi suy nghĩ nhiều nhất đến tương lai và tiền đồ của dân tộc. Anh thường nói với các đồng chí : " Mình thấy đã đến lúc phải đem hết sức ra rồi, nếu như chúng ta có một phút nào đó sao lãng nhiệm vụ hay nghĩ đến bản thân mình nhiều quá, chính là lúc đó ta đang có tội với nhân dân."
Hồng Quang đã làm việc với tất cả nhiệt tình, tất cả nhịp đập của quả tim, không kể ngày đêm, bất chấp sông suối, nơi nào phong trào gặp khó khăn là có mặt anh. Ta còn nhớ rằng Quang bị cận thị rất nặng, anh đi trong đêm tối như một người mù, thế mà đêm nào anh cũng lặn lội xuống cơ sở làm nhiệm vụ tuyên truyền giải thích. Bọn giặc thực hiện chính sách khủng bố trắng vô cùng tàn khốc, chúng bắt bớ, tra tấn, bắn giết không một chút ngần ngại. Trước hoàn cảnh rất khó khăn gian khổ đó, Quang đã nói với nhiều đồng chí công tác cùng với anh : " Ta không lôi kéo được nhân dân là ta thất bại, chỉ còn một cách là phải hoạt động hăng hái lên gấp 5, gấp 10 phong trào mới có thể tiến lên được". Và để thực hiện khẩu hiệu hành động đó, Quang đã tự mình gương mẫu tốt nhất.
Bọn giặc đã theo dõi sát vết chân của Quang và các hoạt động của các chiến sĩ cách mạng vùng này, chúng bố trí một lưới mật thám dầy đặc để bao vây và phục kích các đồng chí của chúng ta.
trong một dịp đi công tác ở cơ sở Hồng Quang đã sa vào ổ phục kích của giặc.
Bọn giặc, một lũ hàng chục đứa cố bắt sống cho được anh nhưng với tinh thần tự bảo vệ mình, bảo vệ Đảng Quang đã chiến đấu đến cùng. Một mình anh tả xung hữu đột, đánh cho bọn giặc kinh hoàng, hạ thủ được một số thằng khoẻ mạnh và thoát vòng vây. Nhưng thật là chẳng may cho anh, trong cuộc chiến đấu trên, chiếc kính cận của anh đã bị văng mất. Hồng Quang không thể điều khiển được đôi mắt tàn tật của mình nữa, anh chạy như biến vào trong đêm nhưng không còn biết mình chạy về đâu. Một cành tre ngang đường đã quật ngã anh xuống, anh đâm vào bụi và rồi bị bắt ở đấy.
Lại một người con ưu tú của Đảng, của dân tộc, một cán bộ dũng cảm của Đoàn sa vào lưới giặc.
Bắt đồng chí Quang bọn giặc hí hửng đến nỗi chúng tổ chức tiệc mừng chè chén với nhau. Thằng chánh mật thám Pháp đại gian ác ở hưng Yên tuyên bố một cách của quyết rằng hắn đã nắm trong tay tất cả cơ sở cộng sản trong tỉnh. Hắn đánh giá như vậy thật là quá chủ quan và ngu ngốc đối với một người cộng sản tuyệt đối trung thành với Đảng như Hồng Quang. Song chúng ta cũng hiểu rằng vào lúc này Quang đang đảm nhiệm một trọng trách, hơn nữa trong khi bị bắt Quang đang giữ một bức thư của đồng chí bí thư xứ uỷ Bắc kỳ trong đó giao cho Quang trách nhiệm liên lạc với một số cán bộ của Đảng đang đảm đương trách nhiệm phụ trách công tác của xứ uỷ.
Thông thường mánh khóe của bọn mật thám là đe doạ về tinh thần rồi mua chuộc để khai thác tài liệu trước khi tra tấn. Làm như thế đối với những kẻ yếu bóng vía chúng có thể lấy được nhiều tài liệu một cách đỡ vất vả và có điều kiện để lung lạc và mua chuộc kẻ khác. Đối với Quang, biết rõ là một đối thủ lợi hại nên chủ trương của tên tránh mật thám là phải cho "nếm đủ các mùi vị" rồi mới "nói chuyện" sau. Nói chuyện đây tức là những thủ đoạn mua chuộc cổ truyền xảo quyệt của chúng.
Với kế hoạch đó, bọn chúng tin chắc rằng thế nào chúng cũng moi được những tài liệu quan trọng nơi Quang. Nhưng chúng đã hoàn toàn thất bại.
Sau 10 ngày đánh đập khảo tra vô cùng tàn nhẫn, một hôm cửa xà lim bỗng mở, tên cai ngục vứt cho Quang một bộ quần áo tù mới, hắn hất hàm nói :
- Mặc vào, lên gặp quan chánh.
Quang vẫn nằm im, anh mệt quá, toàn thân mang đầy thương tích, bao nhiêu ngày không được nhìn thấy ánh sáng giờ mắt anh hoa lên. Quang khát tưởng rách cả cổ, anh ra điều kiện:
- Cho tôi cốc nước uống cái đã rồi sẽ hay.
Tên cai ngục mang vào cho Quang một cốc nước đầy. Quang nốc một hơi cạn hết.
- Cốc nữa.
Tên cai ngục ngần ngừ một lúc, mắt hắn trợn tròn :
- Uống gì mà lắm thế, mày tự tử bằng nước lã hả?
Quang không trả lời, tên cai ngục suy nghĩ một lúc rồi lại mang cho Quang một cốc nữa. QUang lại uống cạn, anh nhổm đầu hỏi lại tên cai :
- Mày định đưa tao đi đâu, chúng mày đánh tao chưa chán à, tao gẫy chân rồi còn đi đâu được nữa.
Tên cai ngục cố khuyên Quang :
- Lên quan chánh rồi được về mà, tao cũng thừa lệnh quan chánh thôi, mày không chịu đi thì chỉ khổ tao.
Tên cai ngục đã được tận mắt được chứng kiến những giờ phút tra tấn Quang, hắn không thể nào tưởng tượng được sự chịu đựng anh dũng của anh. Hắn đang vô cùng lo lắng cho số phận mình khi không điều được Quang lên cho thằng chánh mật thám, nhưng hắn đã hiểu không thể có một sự hành hạ hoặc doạ nạt nào có thể làm người thanh niên này khuất phục. Nhưng hắn bỗng thấy Quang tì tay xuống nền nhà và gượng dậy :
- Được ! anh lên báo cáo cấp trên của anh ta sẽ lên.
Viên cai ngục mừng rỡ chạy đến đỡ Quang dậy và dìu anh đi. Trong đầu hắn bỗng hiện hiện lên những ý nghĩ vừa đen tối vừa thâm độc : sẽ có nhiều thằng cộng sản nữa vào tù !
Thằng chánh mật thám ra tận cửa bắt tay Quang, anh gạt đi. Quang ngồi vào ghế bành lớn, trước mặt là những thứ hoa quả và nhiều thứ rượu, nước ngọt.
Thằng chánh mật thám lấy tay bóp chán rồi hỏi nhỏ :
- Xin lỗi tôi chưa biết ông là ai, tôi chỉ nghe viên thư ký riêng bảo lại là sở mật thám vừa mới giữ một người trí thức. Quang không dấu được sự tức giận, anh nói lớn bằng tiếng Pháp. ( và cả về sau Quang dùng tiếng Pháp nói thẳng với tên chánh mật thám không qua phiên dịch).
- Mày đừng dở ngón lừa bịp, tốt hơn hết mày nên ra khỏi phòng này.
- Tên cáo già cười lên khanh khách, xuê xoa :
- Tôi chưa biết nói dối ai bao giờ, ông đã quá nóng đối với chúng tôi, thực tình là tôi mới đi xa về.
- Ta không cần nghe dông dài, mày muốn gì cứ nói đi.
- Tôi chỉ muốn biết ông là ai.
Quang cười lên thành tiếng :
- Ồ, dễ quá, ta là Hồng Quang.
Tên chánh mật thám bỗng đứng dậy :
- Ông Hồng Quang, sao ông lại ở đây và ra thế này, tôi còn nhớ một buổi nói chuyện của ông với sinh viên trường luật Hà Nội nằm nào kia mà , tôi đã tưởng ông được nhà nước bổ dụng từ lâu.
Hắn làm như là một người lâu ngày gặp được bạn quen chứ không phải chính hắn đã cầm ống nghe bí mật để theo dõi bọn tay chân tra tấn Quang từ 10 ngày nay. Hắn tiếp luôn không để Quang kịp trả lời. - Thật là đáng tiếc, tôi biết về xu hướng chính trị của ông từ lâu, nhưng có hề gì điều đó, chúng ta là những nhà trí thức với nhau nếu có bất bình với chính phủ điều gì chúng ta cùng ngồi nói chuyện với nhau chứ sao ông lại hành động ngoài vòng pháp luật để cho những kẻ thừa hành công vụ của tôi... họ ấy mà....họ cứ thi hành những điều đã quy định nhiều lúc không qua tôi.
Rồi bỗng như phát hiện ra điều gì, hắn xuýt xoa :
- Kìa ông Quang, hình như ông bị...bị những kẻ thừa hành công vụ của tôi hỏi cung thì phải, họ hay dùng sức mạnh lắm, tôi vẫn can họ đấy ông ạ, ông hiểu cho.
Quang nghĩ đến những lúc bị tra tấn, mà tức nghẹn lên cổ. Anh muốn vùng lên quai cho thằng đểu cáng này mấy quả vào cái bụng mỡ để kết liễu cuộc đời gian ác của nó, nhưng Quang không còn đủ sức để đứng dậy nữa, toàn thân anh ê ẩm, chỉ còn có bộ óc, một cơ quan duy nhất trong người anh là vẫn khoẻ mạnh như thường.
Lâu lắm Quang không được ngồi vào một cái ghế êm ái như thế này, càng thấy Quang im lặng, thằng mật thám lại tưởng Quang đã có " diễn biến tư tưởng" nên cang giở trò xảo quyệt. - Ông Hồng Quang, hiện nay ở bên nước Pháp chúng tôi có rất nhiêu người trước đây chống đối với chính phủ mà nay vẫn ra cộng tác với chính phủ. Chúng tôi muốn rằng ở đông dương, một xứ mà nước Pháp đã đổ nhiều công sức nhất để làm cho Đông dương tiến kịp với các nước trên hoàn cầu cũng sẽ có nhiều người như thế, hiện nay nhà nước đang thiếu rất nhiều nhân tài, nếu ông nhận lời, tôi xin nhân danh là một công chức cao cấp của chính phủ Pháp quốc tiến cử ông ngay.
Hồng Quang không cầm được sự tức giận, anh quát :
- Đừng nói nhảm! Mày hãy xem thân hình tao và những người cùng bị giam với tao ở dưới xà lim, chúng mày và bọn tư bản đế quốc đã làm nhục nước pháp của nhân dân pháp. Mày đừng dở giọng đểu cáng, hãy đưa tao về chỗ cũ. Đảng cộng sản đông dương có mất tao thì còn bao nhiêu đồng chí cảu tao nữa...
Nói đến đây Quang mệt quá lịm đi.
Thằng chánh mật thám vẫn cố giữ bình tình và ôn tồn:
- Ông loạn óc rồi ông Hồng Quang ạ, ông là một nhà trí thức kia mà, nhà nước bao giờ cũng trọng dụng ông, chỉ cần ông yêu cầu một tiếng hay hơn nữa chỉ cần ông nhận lời là chúng tôi xin sắp xếp ngay.
Tên chánh mật thám muốn đánh con bài xảo quyệt sau khi hoàn toàn thất bại với 10 ngày dùng đủ các cực hình để lấy cung. Hắn tin tưởng vào rất nhiều thủ đoạn lừa bịp và gian ác này cho nên bằng mọi cách hắn cố thực hiện cho được; một tên cáo già trong nghề do thám như hắn mà cũng biết thương người, lại tỏ ra lễ độ và ôn tồn thì thật là một điều quái dị. Hồng Quang vẫn ngồi im lặng tuy nhiên anh không bỏ sót một lời nào của tên cáo già xảo quyệt. Thấy Quang im lặng hắn càng tin tưởng vào diệu kế của mình. Dường như để tôn trọng sự suy nghĩ của Quang, hắn đứng dậy bỏ đi ra phòng ngoài.
Sau khi uống nước và nghỉ ngơi một lúc Quang thấy dễ chịu trong người; Quang đang ở trong một gian phòng rất sang trạng, bên cạnh đấy là một phong ngủ đầy đủ tiện nghi với chăn màn trắng muốt. Anh mỉm cười như tự nhủ mình : " Ta đã biết chán trò hề của mi".
Bỗng nhiên cánh cửa phòng bật mở, mấy người bồi bàn nam có nữ có tiến vào với tất cả những bát đĩa đang bốc hơi thơm phưng phức trên tay họ. Quang cảm thấy đói vô hạn. Anh nhớ lại là chúng đã không mang cơm vào cho anh lần thứ ba, cách đây hơn một ngày rưỡi. một người bồi bàn tiến đến bên Quang :
- Dạ, quan chánh bảo chúng tôi mang vào hầu ông, quan chánh có cho chúng tồi biết là vì một sự nhầm lẫn mà các người công sự của sở mật thám đã đối xử không phải với ông, quan chánh muốn ông xoa hết mọi hiểu lầm và vui lòng ở lại trong căn phòng này một thời gian để tĩnh dưỡng.
Quang nhìn người bồi bàn, anh mang máng nhớ ra hắn, hắn hoàn toàn không phẩi làm nghề này, anh đã gắp hắn ở đâu đây, hình như hắn đóng vai một tay ăn chơi thì đúng hơn. Tên bồi bàn gải dạng ấy đứng bên cạnh Quang chờ ý kiến. Một lúc rất lâu Quang mới nói :
- Anh mời cấp trên của anh ra đây rồi cùng ăn thì hay quá" . Tên bồi bàn vội vã " dạ vâng" một tiếng không dấu được sự vui vẻ rồi chạy ra ngoài. Một lúc sau tên chánh mật thám, trong bộ quần áo ngủ tươi cười đến ngồi đối diện với Quang


Quang không bắt đầu bằng câu nào, cái không khí im lặng nặng nề làm cho tên cáo già mật thám cũng cảm thấy hốt hoảng, hắn nghĩ đến một sự liều lĩnh của Quang mà lạnh sau gáy. Hắn mời mọc rối rít. Nhưng kìa Quang từ từ ngồi thẳng dậy, đôi mắt anh từ trong sáng chuyển sang mầu tím sẫm rồi bỗng đỏ rực lên. Anh co chân đạp mạnh chiếc bàn con đang chất đầy bát đĩa về phía tên chánh mật thám. Thằng chánh mật thám rú lên trong tiếng kêu loảng choảng của bát đĩa rơi xuống đất. Quang vụt đứng dậy lảo đảo đi ra phía cửa.
Bọn lính gác được bố trí sẵn ở ngoài như một cái máy chỉ còn biết xông lại cắp vào nách Quang kéo xệch anh xuống xà lim.
Thế là hết, hy vọng cuối cùng của chúng, của tên cáo già mật thám đã từng giết hại hàng trăm chiến sĩ cách mạng của ta tiêu tan ra mây khói. Hắn gầm lên như một con hổ bị thương. Trong cuộc đời làm mật thám của hắn, thất bại trước các chiến sĩ cách mạng là thường, nhưng chưa có sự thất bại nào thảm hại và đau xót như lần này. Hắn đã từng tuyên bố rằng : " bọn dân đen" vì bát gạo nên chúng làm "loạn" hăng, chứ còn tụi trí thức bản xứ thì chỉ cần mấy " còng" là khai tất. Lời tiên đoán của hắn đã tỏ ra rất ngu ngốc từ lâu, song lần này hắn mới được chứng kiến cụ thể ở cái nhà lao hàng tỉnh mà hắn là thằng quản ngục tối cao.
Hồng Quang bị đưa về nhà giam, cơn sốt lại kéo đến làm anh mê man bất tỉnh, các vết thương mưng mủ, cái chân gãy sưng tấy lên làm anh đau đớn vô cùng.
Quang tiếp tục bị giam đói từng hai ba ngày một, không thể ai tưởng tượng được một người khỏe mạnh, vạm vỡ như Quang nay không thể đứng vững, không thể bò đi được mấy bước.
Anh yếu dần và đã lả đi từng lúc, tưởng chết. Trong những giờ phút cuối cùng rất đau thương này Quang vẫn tìm mọi cách giữ vững sự liên hệ với Đảng ở ngoài những lúc bừng tỉnh Quang vẫn tập trung tư tưởng suy nghĩ những điều đã xẩy ra trong ngày, anh vẫn làm nhiệm vụ thuyết phục những người lính canh mỗi ngày hai bận đến khám xét xà lim anh. Các đồng chí cùng bị giam đã tìm hết cách để săn sóc cho anh. Đảng đã phân công nhiều đồng chí nằm chực sẵn ở cạnh cửa xà lim Quang chờ lúc bọn lính đưa anh ra ngoài là lẻn vào nằm bí mật trong đó để tối đến xoa dầu, băng bó các vết thương cho Quang, động viên an ủi Quang. Nhiều đêm nước mắt Quang đầm đìa, Quang ôm lấy người đồng chí :
- Mình yếu quá rồi, chắc không sống được. Mình chưa làm được gì nhiều cho Đảng cả. QUang yếu thật, sức anh đã kiệt dần vì các thương tích quá nặng nề.
Tin Quang sắp chết làm cho những người đồng chí cùng bị bắt giam với anh đau buồn bao nhiêu thì trái lại bọn giặc càng lồng lộn bấy nhiêu, chúng cố tìm mọi cách để khai thác một điều gì dù nhỏ nhặt đến đâu.
Thằng chánh mật thám suốt ngày vò đầu bóp trán và họp với bọn đầu sỏ để tìm ra những thủ đoạn xảo quyệt mới. Cuối cùng chúng đã dùng đến một hành động man rợ hết sức hèn hạ.
Đêm hôm đó một chiếc ô-tô mật thám che kín cả bốn bề phóng như bay về Thái bình, trên xe chỉ có người lái và một tên chó săn trung thành, xe dừng lại mấy phút ở trụ sở mật thám rồi chạy về một phố cuối thị xã.
Gia đình Hồng Quang gồm bố mẹ và vợ của anh đã bất ngờ bị bắt cóc lên xe. Mặc cho đêm tối, chiếc xe lại vội vàng quay về Hưng Yên. Hồng Quang xa nhà đã mấy năm nay, gia đình luôn nghĩ về anh, mong có ngày được gặp anh. Người vợ thân yêu của anh sau một thời gian rất ngắn ngủi được chung sống chồng đã phải hy sinh và chịu đựng bao thương nhớ để chồng đi hoạt động cách mạng. Để đảm bảo cho các hoạt động bí mật của mình, Quang rất ít khi cho gia đình biết tin tức và nơi ở của mình. Thỉnh thoảng anh có biên thư về động viên và an ủi người vợ thân yêu, thăm bố mẹ và các em. Lời thơ lúc nào cũng chứa chan tính cảm nhưng luôn luôn khuyến khích mọi người tin tưởng vững chắc vào cách mạng.
Lần thứ hai Quang bị bắt, cả gia đình đều không ai biết. Khi ba người bị đưa về sở mật thám Hưng Yên gặp tên chánh mật thám thì mới vỡ lẽ ra. Sau bao ngày bị bọn tay sai doạ dẫm, và cho gia đình Quang chứng liến những cảnh tra tấn khủng khiếp các chiến sĩ cách mạng khác, một hôm tên chánh mật thám cho gọi ba người đến dỗ dành:
- Ông bà và chị ở xa đến đây chắc nóng lòng muốn gặp anh ấy, chúng tôi đã muốn để anh trở về nhà từ lâu nhưng chỉ có yêu cầu một điều rất tối thiểu mà anh ấy cũng chưa chịu nhận, cho nên buộc lòng phải giữ lại. Hiện nay như ông bà đã biết, chính phủ rất cần những người ra giúp việc, chúng tôi thấy một người tài trí như anh nhà ta mà không nhận một công việc gì của chính phủ thì thật phí công đào tạo của nhà nước...
Tên cáo già quay về phía người bố đẻ ra Quang, hắn nhìn chừng chừng vào ông ta, vừa xoi mói vừa đe doạ :
ông cũng là một công chức của chính phủ, ông nghĩ như thế nào về ý kiến của tôi. Theo tôi thì đáng ra ông phải là người giúp chúng tôi tìm cho ra những người đã đầu độc đầu óc anh Quang, với tư cách là một người cộng sự của chính phủ ông có thể hứa với tôi là ông có làm được điều đó không?
Hắn dừng lại một phút rồi lại tiếp :
- Ừ, có thể là hôm nay ông chưa trả lời được, tôi cho phép ông nghĩ kỹ rồi trả lời sau. Tôi đã can thiệp với cấp trên của ông để ông được ở lại đây một thời gian nữa.
Người cha đáng thương đó ruột gan rối bời, ông lúng túng đáp:
- Thưa ông, con tôi đi xa đã lâu, tôi không thể hiểu được hành động của nó. Nếu con tôi có làm điều gì phạm với luật lệ nhà nước, tôi mong ông khoan hồng tha thứ cho vì cháu nó còn trẻ lòng non dạ.
Thằng chánh mật thám cười lên một cách thâm độc.
- Có gì đâu, ông chỉ cần bảo anh ta một tiếng cho tôi biết anh ta đã làm việc với ai lâu nay.
Hắn ngừng lại rồi nói một cách chậm rãi nửa như van xin nửa như đang tiếc rẻ một cái gì.
- Mà này ông xem, tôi có cần thiết gì nhiều đâu, chỉ cần anh ta nói cho một người thôi, điều đó chẳng có gì là khó khăn cả... Ông giúp tôi nhé, tôi sẵn sàng đánh điện tín với quan công sứ ở Thái Bình về công việc tương lai của Ông.
Hai ngày sau, gia đình Hồng Quang được chúng đưa đến nhà giam để gặp anh. Cả ba người đều pảhi kêu lên thảm thiết vì họ không thể nào tưởng tượng được hình dáng của anh lúc này. COn người Hồng Quang chỉ còn da bọc lấy xương, lở loét khắp nơi, anh không đứng được, hai mắt mù hẳn, đầu tóc dính máu và lốm đốm bạc.
Quá đau đớn trước cảnh đó, mẹ anh điên dại, bà la khóc chửi bới bọn giặc không ngớt lời, vợ anh ngất đi.
Hồng Quang cũng xúc động mạnh nhưng thật đau đớn cho anh, đôi mắt của anh đã bị bọn đao phủ tra tấn cho mù loà nên anh không thể nào trông thấy được những người thân yêu trong gia đình sau bao năm xa cách.
Hồng Quang cố lấy lại bình tĩnh, anh an ủi gia đình:
- Bố mẹ và nhà đừng khóc nữa, con chưa việc gì, bố mẹ và nhà ngồi xuống đây rồi ta nói chuyện.
Tay anh nắm lấy tay từng người:
- Bọn giặc đã hành hạ con rất dã man, bây giờ chúng nó lại hèn hạ đưa bố mẹ và nhà vào đây, chắc bố mẹ và nhà đều biết âm mưu xảo quyệt của chúng rồi, con không phải nói nữa...
Mẹ anh và vợ anh vẫn khóc nức nở, còn người bố đáng thương của anh nẫy giờ vẫn giữ chặt lấy bàn tay của anh, ông lặng đi, nước mắt cũng trào ra, nhưng không khóc thành tiếng được. Ông không còn nhớ gì đến những lời tên chánh mật thám đã dỗ dành ông, ông chỉ thấy nghẹn ở cổ họng rồi bỗng bật ra mấy tiếng đau xót:
- Con ơi! con chết mất thôi, chúng nó ... đến đây ông lại lặng đi, ông không dám nói thêm nữa nhưng tự ông, ông đã tìm được con đường phải đi, ông ngồi nguyên, lắng nghe con ông nói. Hình như Quang đã hiểu được ý của bố, anh thấy sung sướng trong lòng, anh nói mạnh mẽ và dứt khoát:
- Con đã không thèm nói với chúng nửa lời và từ nay về sau con không bao giờ phản bội lại đồng bào ta. Giặc pháp là bọn hút máu người, dân ta không thể nào đội trời chung với chúng được, con có chết cũng chết vì nghĩa vụ, vì sự nghiệp giải phóng của đồng bào, trong đó có gia đình ta, con xin bố mẹ đừng buồn.
Hồng Quang quay sang người vợ thân yêu :
- Nhà đừng khóc nữa, tôi biết nhà rất đau đớn, nhưng tình cảnh này chính là do quân giặc gây ra. Tôi không bao giờ quên tình vợ chồng, chúng ta rồi có ngày sẽ gặp nhau, nhưng nếu tôi có việc gì, nàh xin phép bố mẹ để xây dưngk lại hạnh phúc...
Nói đến đây Hồng Quang cũng không kìm nổi sự xúc động của mình, anh lặng đi, nhìn chằm chặp vào phía người vợ đang khóc nức nở nhưng đôi mắt sưng mù của anh không bao giờ trông thấy được người vợ thân yêu của mình nữa.
Bọn giặc nẫy giờ vẫn bí mật theo dõi cuộc gặp gỡ, chúng nó từ ngạc nhiên đến kinh hoảng trước thái độ của Hồng Quang và những người trong gia đình. Thằng chánh mật thám ra lệnh cấp tốc đem Quang về xà-lim.
Một tuần lễ sau, Hồng Quang vĩnh biệt cõi đời. Mặc dầu bằng trăm phương nghìn kế hèn hạ bọn giặc vẫn không biết thêm được một tí gì về hoạt động của Đảng ngoài ý chí kiên cường của một người trí thức cộng sản trẻ tuổi.
Hồng Quang đã mất cách chúng ta hơn 20 năm, nhưng anh không bao giờ chết vì hôm nay, ngày mai và mãi mãi về sau chúng ta còn kể cho nhau nghe rất nhiều về cuộc đời hoạt động của anh.

Theo tài liệu của các đồng chí đã hoạt động và cùng bị bắt với đồng chí Hồng Quang.

Nhà xuất bản Thanh Niên - Hà Nội 1962

Tác giả : Văn Tùng

Xem chi tiết >>